Heb je vaak het gevoel dat je veel moet doen in weinig tijd? Of dat je hoofd vol zit na een werkdag? Dan heb je misschien te maken met stress of werkdruk. Veel mensen herkennen dit: stress en werkdruk horen tot op zekere hoogte bij werk en het dagelijks leven.
Stress is een normale reactie van je lichaam. Het helpt je om te reageren op situaties. Maar als stress lang aanhoudt, kan dit invloed hebben op je gezondheid. Soms ook op lichamelijke klachten, zoals RSI-klachten.
Let op: stress is nooit de enige oorzaak van RSI-klachten, maar het kan wel één van de factoren zijn.
Wat is stress?
Stress betekent dat je lichaam reageert op een omgeving die verandert. Bijvoorbeeld als je veel druk voelt of voor een uitdaging staat. Dingen om je heen veranderen en daar moet je je op aanpassen.
Stress is een normaal proces. Je lichaam maakt stoffen aan. Deze zorgen ervoor dat je beter oplet en meer energie hebt.
Dat helpt je om:
- snel te reageren
- beter te presteren
- met lastige situaties om te gaan
Stress is dus niet altijd slecht.
Stress kan ontstaan door:
- belangrijke einddatum (deadline)
- spannende situaties
- problemen of zorgen, bijvoorbeeld over geld, familie of je relatie
- hoge verwachtingen van jezelf of wat anderen van jou verwachten
Ook positieve situaties kunnen stress geven. Bijvoorbeeld een belangrijk moment in een sportwedstrijd.
Korte en langdurige stress
Je hebt twee soorten stress. Korte stress en langdurige stress.
Korte stress en hanteerbare stress
Soms heb je maar kort stress. Je lichaam is even alert. Bijvoorbeeld als je een sollicitatiegesprek hebt. Of bijna valt met je fiets. Daarna is de stress weg en herstelt je lichaam zich weer. Dit is normaal en meestal niet schadelijk. Dit noem je korte stress of acute stress.
Soms duurt stress langer. Bijvoorbeeld rondom belangrijke gebeurtenissen zoals trouwen, een kind krijgen of scheiden. Of tijdens een periode waarin het extra druk is op je werk. Na een tijdje herstelt je lichaam weer van deze stress. Dat noem je hanteerbare stress.
Langdurige stress
Stress kan een probleem worden als het lang duurt.
Bijvoorbeeld als:
- je weinig rustmomenten hebt
- de oorzaak blijft bestaan
Je lichaam blijft dan langer gespannen. Het krijgt dus ook minder tijd om te herstellen. Dit noem je langdurige stress of chronische stress.
Langdurige stress kan zorgen voor gezondheidsproblemen, stelt het NGH (Nederlands Huisartsen Genootschap).
Het model van Hans Selye
De onderstaande grafiek laat zien hoe je lichaam stap voor stap reageert op stress. Het model is bedacht door de bekende onderzoeker Hans Selye.
Je ziet in één oogopslag wat er met je energie en weerstand gebeurt als een stressvolle situatie te lang duurt, en waarom dit uiteindelijk kan leiden tot een burn-out.
Gezonde toestand (je normale niveau).
Dit is hoe je je voelt zonder extra stress. Je lichaam is in balans en je hebt genoeg energie voor je dagelijkse dingen. Alles loopt zoals het hoort.
Fase 1: de alarmfase
Er gebeurt iets waardoor je ineens veel stress krijgt. Je lichaam moet even wennen aan deze nieuwe situatie, waardoor je weerstand eerst een klein beetje zakt. Direct daarna maakt je lichaam stresshormonen aan om in actie te komen (klaar om te vechten of te vluchten).
Fase 2: de weerstandsfase
Je lichaam past zich aan de stress aan en gaat extra hard werken. Hierdoor gaat je weerstand omhoog, zelfs hoger dan normaal. Je kunt de drukte of de stress in deze fase goed aan en je houdt het vol. Let wel op: dit kost je lichaam veel extra energie.
Fase 3: de uitputtingsfase
Als de stress te lang duurt of te zwaar is, raakt je energie op. Je lichaam kan het harde werken niet meer volhouden. Je weerstand zakt nu heel snel naar beneden. Als je de signalen negeert en in de paniekzone blijft, dan loop je de kans dat je de stress niet meer aan kunt. Dit is het moment waarop een burn-out ontstaat. Dit kan bij iedere persoon anders zijn.
Wat is werkdruk?
Werkdruk gaat over hoeveel werk je moet doen en hoeveel tijd je daarvoor krijgt. Als er veel werk is en weinig tijd, kan de druk hoog zijn. Werkdruk kan ontstaan als het je niet meer lukt om je werk af te krijgen. Of als je denkt dat je niet genoeg kennis of hulpmiddelen hebt om je werk te doen.
Stress door werkdruk kun je ook krijgen als het werk niet bij je past, bijvoorbeeld te eenvoudig werk, waardoor je je gaat vervelen. Dat kan leiden tot een bore-out. Een bore-out heeft dezelfde symptomen als een burn-out, maar de oorzaak is anders.
Verschillende begrippen
Er zijn verschillende begrippen die te maken hebben met werkdruk. We leggen ze hieronder uit.
- Werkdruk: de hoeveelheid werk in verhouding tot de tijd.
- Werkbelasting: de totale belasting van je werk. Dit kan lichamelijk en/of mentaal zijn. Hier kun je last van hebben. Bijvoorbeeld omdat de belasting te weinig is. Dan heb je misschien te weinig uitdaging in je werk. Maar belasting kan ook te veel zijn. Dan kun je het werk lichamelijk of mentaal niet aan.
- Tijdsdruk: het gevoel dat je (te) snel moet werken. Dat gevoel kan vanuit je werkgever komen. Maar soms ben je ook te streng voor jezelf (overcommitment).
Werkdruk voelt voor iedereen anders
Werkdruk is niet precies te meten. Het voelt voor iedereen anders. Voor jouw collega voelt dezelfde hoeveelheid werk misschien niet zwaar en voor jou wel. Werkdruk gaat om hoe jíj je werk ervaart.
Wat kan werkdruk verhogen?
Bijvoorbeeld:
- veel taken tegelijk
- werk dat voor een bepaalde datum af moet zijn
- weinig invloed op de manier waarop je werkt
- weinig pauzes
- veel verantwoordelijkheid
Dat staat onder andere in de Arbobalans 2024.
Het verband tussen stress en werkdruk
Werkdruk en stress hangen vaak samen. Hoge werkdruk kan voor stress zorgen. En stress kan werkdruk soms zwaarder maken.
Ook deze dingen spelen een rol:
- controle die je zelf hebt over je werk (wat je wanneer kunt doen)
- steun van collega’s
- steun van een leidinggevende
- hoe duidelijk je taken zijn
- ruzies op je werk
- waardering
Dit noem je persoonlijke factoren. Dit zijn dingen die invloed hebben op hoe je je voelt en hoe je je werk ervaart. Veel stress op je werk kan zorgen voor gezondheidsklachten. Dat blijkt uit onderzoek.
Welke lichamelijke klachten kunnen ontstaan?
Langdurige stress kan invloed hebben op je lichaam.
Onderzoek laat deze mogelijke klachten zien:
- spierklachten, zoals gespannen spieren (musculoskeletale klachten)
- nek- en schouderklachten
- vermoeidheid
- hoofdpijn
- slaapproblemen
- maag- en darmklachten
- hoge bloeddruk/hartklachten
Bij langdurige stress blijft je lichaam vaak gespannen. Spieren blijven dan aangespannen. Dat kan klachten geven.
| Op je lichaam | Op je stemming | Op je gedrag |
|---|---|---|
| Hoofdpijn | Angst | Te veel of te weinig eten |
| Spanning of spierpijn | Onrust | Woede uitbarstingen |
| Pijn op de borst | Gebrek aan motivatie of concentratie | Misbruik van drugs of alcohol |
| Vermoeidheid | Geheugenproblemen | Tabaksgebruik (roken) |
| Verandering in libido | Je overweldigd voelen | Vrienden vermijden en thuisblijven |
| Maagklachten | Prikkelbaarheid of boosheid | Minder vaak sporten |
| Slaapproblemen | Verdriet of depressie | |
| Sneller ziek worden door een zwakker immuunsysteem |
Bron: https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/stress-management/in-depth/stress-symptoms/art-20050987
Stress, werkdruk en klachten van spieren en gewrichten
Klachten aan spieren en gewrichten noem je ook wel musculoskeletale klachten.
Dat zijn klachten aan:
- spieren
- pezen
- gewrichten
- zenuwen
Deze klachten hebben meestal niet één oorzaak. Ze ontstaan vaak door een combinatie van factoren.
Dat is vaak een combinatie van fysieke (lichamelijke) en persoonlijke factoren.
Lichamelijke factoren
- steeds dezelfde bewegingen maken
- lang achter een beeldscherm zitten
- lang in dezelfde houding zitten of staan
Persoonlijke factoren
- stress
- hoge werkdruk
- weinig invloed op je werk
Bij sommige mensen komen in hun werk lichamelijke én persoonlijke factoren voor. Bijvoorbeeld als je lang in dezelfde houding werkt en veel stress hebt.
De lichamelijke en persoonlijke factoren zorgen samen voor een grotere kans op klachten.
RSI-klachten en stress
RSI-klachten zijn klachten aan spieren, pezen, gewrichten en zenuwen. Die klachten zitten bijvoorbeeld in je nek, schouders, armen, handen of polsen.
Let op: RSI is geen diagnose. Het is een verzamelnaam voor alle klachten en symptomen in de spieren, pezen en gewrichten in je handen, armen, nek, rug en schouders.
De klachten ontstaan meestal door meer factoren tegelijk.
Denk aan:
- herhaalde bewegingen
- lang dezelfde houding
- stress
- werkdruk
- weinig rustmomenten
Stress is dus meestal niet de enige oorzaak. Maar het kan klachten wel verergeren of langer laten duren.
Wil je meer weten over RSI? Bekijk deze pagina.
Klachten door werkdruk of stress zijn echt
Onderzoek laat zien dat je lichamelijke klachten kunt krijgen door stress of werkdruk. Die klachten zijn echt. Ze zitten niet tussen je oren.
Dat betekent niet dat deze klachten je eigen schuld zijn. Sommige mensen krijgen sneller klachten dan andere. Daar kun je vaak niks aan doen.
Samenvatting
Stress is een normale reactie van het lichaam. Dat kan bijvoorbeeld komen door een hoge werkdruk.
Als stress niet overgaat, noem je dat langdurige stress. Dat kan zorgen voor lichamelijke klachten, zoals RSI-klachten. Deze klachten hebben vaak meer oorzaken: lichamelijk én persoonlijk.
Meer weten?
Lees ook:
Inhoud
