RSI-klachten en tuinieren: met deze 8 tips kan het wel!

RSI-klachten en tuinieren. Het is maart, tijd om weer eens naar je (moes-)tuin om te kijken. Bladeren opruimen, snoeien en alles klaar maken om te zaaien of te verplanten. Tuinieren is voor veel mensen een moment van rust. Even met je handen in de aarde, weg van schermen en deadlines, en volledig opgaan in het ritme van de natuur. Het werkt ontspannend, geeft voldoening en zorgt bovendien voor frisse lucht en beweging.

Het is niet vanzelfsprekend om met RSI-klachten de hele dag te snoeien, schoffelen of te spitten. Maar met een paar eenvoudige maatregelen kun je klachten en blessures voorkomen. We verzamelden ze voor je en zetten ze hier op een rijtje!

Tip 1: begin bij de basis: goede bescherming

Begin met stevige tuinhandschoenen, want die beschermen je handen tegen doorns, splinters, scherpe randen en irriterende stoffen.

Werk je veel op je knieën, bijvoorbeeld bij het wieden of planten? Gebruik dan kniebeschermers of een zacht kniekussen om je gewrichten te ontzien.

Vergeet ook zonbescherming niet. Een hoed met brede rand, een zonnebril en zonnebrandcrème met een voldoende hoge SPF helpen zonnebrand en huidbeschadiging te voorkomen. In maart is de zonkracht nog laag, maar ga in de zomer niet op het heetst van de dag in de tuin werken. Je raakt snel oververhit en je huid verbrandt snel!

Tip 2: goed gereedschap

Schoon en scherp gereedschap werkt niet alleen prettiger, maar is ook veiliger. Bot of roestig gereedschap vraagt meer kracht, wat de kans op ongelukken én overbelasting vergroot.

Tip 3: kies voor ergonomisch gereedschap

Ergonomisch tuingereedschap is tuingereedschap dat zo is ontworpen dat het je lichaam zo min mogelijk belast tijdens het werken. Het helpt om een natuurlijke houding aan te nemen, vermindert knijpkracht en voorkomt overbelasting van handen, polsen, schouders en rug. Vooral bij langdurig tuinieren of bij RSI-klachten kan dit veel verschil maken.

Gebruik lichtgewicht gereedschap met zachte, verdikte handgrepen. Dit vermindert de knijpkracht die nodig is en ontlast je polsen. Er bestaat speciaal ergonomisch tuingereedschap dat schokabsorberend werkt en beter in de hand ligt.

Bij schoffels, harken of spades kan een verstelbare steel ervoor zorgen dat je rechtop kunt werken. Dat voorkomt dat je langdurig voorovergebogen staat, wat rug- en nekklachten vermindert.

Sommige stelen hebben een gebogen of hoekige vorm, zodat je pols in een rechte (neutrale) positie blijft.

Kijk op de webpagina’s Keuzehulp aangepast tuinieren en Tuinieren van Scouters voor tips en voorbeelden. Of kijk op de webpagina Tuinieren van Hulpmiddelenwijzer Vilans.

Tip 4: warming-up

Het werken in de tuin kan soms best zwaar fysiek werk zijn. Een warming-up is dus niet overbodig! Je bereidt je lichaam voor op het werk. Begin elke tuinsessie met een paar minuten lichte rekoefeningen voor je rug, schouders, armen en handen. Dit stimuleert de doorbloeding en verkleint de kans op kramp of verrekking.

Oefeningen:

• Welke oefeningen kan ik doen bij schouderklachten? (Thuisarts)
• Rekoefeningen (FysioOefeningen)

Tip 5: vermijd langdurige, herhalende bewegingen

Tuinieren kan fysiek intensiever zijn dan je denkt. Werk daarom in blokken en neem regelmatig pauze. Wissel zware en lichte taken met elkaar af: snoei bijvoorbeeld niet een uur achter elkaar, maar combineer dit met licht plantwerk of opruimen.

Drink voldoende water, vooral op warme dagen. Zo heb je ook genoeg pauze. Bovendien kan uitdroging sneller optreden dan je denkt, en vermoeidheid vergroot de kans op blessures.

Onkruid wieden, snoeien of harken bestaan uit veel herhalende bewegingen. Stel een kookwekker in (bijvoorbeeld 15–20 minuten) en wissel daarna van taak. Variatie vermindert de belasting op dezelfde spiergroepen.

Heb je een grote (moes-)tuin en moet er veel gebeuren? Verdeel dan het werk over meer dagen.

Tip 6: let op je polshouding

Probeer je polsen zo veel mogelijk in een neutrale, rechte positie te houden. Vermijd langdurig buigen of draaien van de pols tijdens knippen of scheppen.

Doe een goede warming-up voor je polsen: ronddraaien, zwaaien, knipperlichten en een goede rekoefening zorgen ervoor dat je polsen goed voorbereid zijn op het werk. Doe tussendoor andere taken en herhaal de oefeningen zodat er niet teveel spanning komt op de polsen.

Weet je niet zo goed hoe het moet, bekijk dan deze voorbeelden op YouTube:

• 7 oefeningen voor handen, pols en vingers
• 3 oefeningen bij polsklachten

Tip 7: bukken en tillen

Gebruik een verhoogde plantenbak of tuintafel als bukken of langdurig voorover werken klachten verergert. Dit voorkomt spanning in schouders en onderarmen.

Til zware potten of zakken aarde altijd met gebogen knieën en een rechte rug. Draai niet vanuit je romp, maar verplaats je voeten mee als je iets moet draaien. Zo bescherm je je onderrug.

Tip 8: gebruik twee handen waar mogelijk

Verdeel het werk over beide handen om eenzijdige belasting te voorkomen. Zelfs kleine aanpassingen kunnen op lange termijn veel verschil maken.

Extra tip van redacteur Gabriëlle: verdeel het werk in taken

Deel de werkzaamheden op in taken en doe ze niet allemaal achter elkaar. Bijvoorbeeld rozen snoeien, dode takjes verwijderen, tuinmeubilair klaar zetten en schoonmaken, klimplanten inkorten en geleiden zijn allemaal aparte taken. Doe ze niet allemaal op één dag, maar verspreid ze over een aantal dagen.

Vraag hulp!

Vraag om hulp als je een grote klus te doen hebt, of als je een grote tuin hebt. Een extra setje handen kan net dat verschil maken! En bovendien kun je tijdens het werk even gezellig bijkletsen. Of na de klus een kop koffie drinken!

Neem rust als het teveel wordt

Met deze tips kun je lekker lang blijven tuinieren en van je tuin genieten! Krijg je tijdens het werk toch klachten zoals tintelingen, een doof gevoel of vermoeidheid in handen of armen. Stop dan direct en neem rust.

Meer lezen

Op onze webpagina Tuinieren kun je meer tips vinden.

 

Afbeeldingen: Gabriëlle Bosch, redactielid (en ervaringsdeskundige!), Pixabay en Pexels

Dit artikel is geïnspireerd op een artikel in de Australische nieuwsbrief In Hand Spring 2025, bron: Some timely health and safety tips for gardeners – Scranton Times-Tribune.