Nieuwe zingeving: uit het dal klimmen na verlies

Nieuwe zingeving: uit het dal klimmen na verlies, nadat je alles bent kwijtgeraakt. Je wereld staat op de kop, het leven waarvan je had gedroomd is niet meer mogelijk. Dat geldt bij chronische RSI-klachten en ander groot verlies. Hoe vind je nieuwe zingeving in je leven?

Themaweek chronisch ziek en zelfbeeld

Eind juni 2025 heb ik meegedaan aan de themaweek Chronisch ziek en zelfbeeld van Yvonne Lankhaar. Ze is psychologe en ervaringsdeskundige. Ze heeft jarenlang een rubriek gehad in ons RSI-Magazine: De wandelende psycholoog, in de periode 2018-2021.

In deze themaweek zijn we dieper ingegaan op de volgende onderwerpen:

• rouw, zie blog Levend verlies door een (chronische) aandoening
• zelfzorg, zie blog Zelfzorg bij chronische rouw
• identiteit, zie blog Wat doet identiteit met je zelfbeeld bij een chronische aandoening?
• zelfliefde, zie blog Zelfliefde bij levende rouw
• zingeving, deze blog
• verandering, zie blog Veranderen in kleine stapjes (in bewerking)

In deze blog schrijf ik over uit het dal klimmen als je leven helemaal op de kop staat door verlies. Door bijvoorbeeld een chronische ziekte of pijn, een handicap of een kind met een ernstige aandoening. Je had het je allemaal anders voorgesteld, maar je moet je verwachtingen aanpassen.

Passende muziek

Yvonne deelt bij ieder onderwerp een passend muzieknummer. Ik vind dat een leuke gewoonte en ik ben daarom op zoek gegaan naar een passend nummer bij dit artikel. Het lied ‘t Het nog nooit, nog nooit, zo donker west van de Groninger zanger en liedjesschrijver Ede Staal gaat over verlies.

Deze beginregels zijn de vertaling van ‘t Het nog nooit, nog nooit, zo donker west, of t wer altied wel weer licht. Het gaat over verlies na het overlijden van zijn ouders. Het haalt herinneringen op, gaat over het leven op het Groninger platteland. Ede Staal schrijft met humor over gevoel in zijn liedjes en ook in grappige verhalen.

Het lied is door verschillende artiesten uitgevoerd, ook in andere talen of dialecten. Grunnfluencer Tiktok Tammo (Groninger artiest) zingt het onder andere – in het Gronings, net als Ede. De ene helft van Nederland kent hem, de andere helft heeft niet naar de Slimste Mens (2025) gekeken.

• Luister naar ‘t Het nog nooit, nog nooit, zo donker west via Spotify
• Luister naar ‘t Het nog nooit, nog nooit, zo donker west via Youtube
• Luister naar ‘t Het nog nooit, nog nooit, zo donker west, uitgevoerd door Tiktok Tammo via Spotify
• Luister naar ‘t Het nog nooit, nog nooit, zo donker west, uitgevoerd door Tiktok Tammo via YouTube
• Tekst ‘t Het nog nooit, nog nooit, zo donker west (Gronings)
• Nederlandse vertaling van de tekst
• Engelse vertaling van de tekst

Wat is zingeving en waarom is het zo belangrijk?

Zingeving betekent: het gevoel dat jouw leven betekenis heeft. Dat wat je doet of meemaakt, ertoe doet. Zingeving is geen luxe. Het is een noodzaak. Zeker als je leeft met chronische klachten. Met chronische klachten bedoelen we klachten of beperkingen die blijven duren.

En dan gebeurt er iets

Je staat midden in het leven. Het is een zinvol leven, met werk, een gezin, vrienden, leuke vakanties en meer. Het is allemaal heel vanzelfsprekend en je bouwt je leven steeds verder op. Je behaalt een doel en legt de lat hoger, om ook dat te bereiken.

Zodra je een chronische ziekte of handicap krijgt, kun je alles wat je hebt opgebouwd kwijtraken. Je leven zoals je dat leeft, met al je gewoonten. En ook de rollen die je hebt met vrienden, familie en anderen. Je spannende vakanties naar verre oorden.

Je oude leven was belangrijk voor jou. Je werk, iets betekenen, iets doen dat je voldoening geeft. Wat heeft het leven nog voor zin als dat er niet meer is, niet meer mogelijk is?

Zonder zingeving voel je je tekortschieten

Zonder zingeving kun je je stuurloos voelen, leeg, of eenzaam. Je kunt je schuldig voelen. Je denkt misschien: wie ben ik nog, wat draag ik nog bij? Anderen werken, verdienen geld, doen soms ook vrijwilligerswerk. Dat gevoel van tekortschieten kan zwaar zijn.

Maar, we lopen allemaal vast op dezelfde thema’s, dezelfde patronen. Je staat hierin niet alleen.

De boodschap van Yvonne

De bijeenkomst heeft drie duidelijke onderwerpen.

1. Zingeving is geen luxe, maar een noodzaak. Hoe geef je betekenis aan je leven zoals het nu is?
2. Zingeving vraagt om vertragen, loslaten en durven kijken naar wat er wél toe doet.
3. Wie kan en wil je zijn?

Wie ben ik geworden? Over identiteit en verlies

Identiteit betekent: wie je bent. Hoe je jezelf ziet en wat bepaalt hoe en wie je bent.

Yvonne stelt de eenvoudige, maar indringende vraag: wie ben ik geworden?

Verlies

Als je ziek wordt of een handicap krijgt, verlies je niet alleen je gezondheid. Je verliest ook een deel van jezelf. Je verliest de vanzelfsprekendheid van wie je was. Je dromen. Je richting. De rollen die bij jou hoorden. Je bent soms grote stukken van jezelf kwijtgeraakt. Dat laat sporen na.

Aan de buitenkant zie je niets

Daar komt nog iets bij. De mensen om je heen hebben daar geen idee van. Ze zien alleen de buitenkant. Ze zien iemand die zelfverzekerd overkomt. En dan begrijpen ze niet waarom je het niet gewoon kunt. Ze zien niet alle lagen eronder. Ze zien niet welke keuzes jij elke dag maakt. Dat maakt je eenzaam en onzichtbaar.

Je zet een masker op

Soms doe je je sterker voor dan je bent. Je houdt een masker op. Dan zien anderen jouw moeite nog minder. De kloof wordt dan alleen maar groter.

Yvonne vraagt de deelnemers: Waar sta jij nu? Ergens tussen verlies en heroriëntatie — dat betekent: een nieuwe weg zoeken. Hoe voelt dat nu?

Chronische klachten en zelfbeeld

Zelfbeeld betekent: het beeld dat je van jezelf hebt. Hoe je jezelf ziet.

Yvonne noemt apart hoe groot het effect van chronische klachten op je zelfbeeld is. Dat effect is groter dan veel mensen denken. Want bij chronische klachten verander je van binnenuit. Niet alleen je lichaam, maar ook wie je bent. Alles is anders:

• jij bent anders
• je energieniveau is anders
• je geduld is anders
• je stemming is anders
• je dromen zijn anders
• je gedachten zijn anders
• je activiteiten zijn anders
• je plannen zijn anders
• je relaties zijn anders

Overleven: door een trechter kijken

Overleven heeft alles te maken met kijken door een trechter. Je aandacht gaat helemaal naar wat zorg en aandacht nodig heeft. Het grote plaatje verdwijnt naar de achtergrond. Je ziet niet meer wie je bent. Je ziet niet meer wat je kunt of wat je waard bent. Je ziet alleen het probleem.

Dat klopt. Het beeld van jezelf van vóór je klachten past niet meer bij de werkelijkheid van nu. En het nieuwe beeld is nog niet gevormd. Je zit er tussenin. Dat is verwarrend en pijnlijk.

Het verwerkingsproces: rouw, weerstand en acceptatie

Zingeving begint niet met een helder antwoord. Het begint met eerlijk kijken naar wie je was. En naar wat je hebt losgelaten.

Verwerken, rouw en weerstand

Verwerken betekent: leren omgaan met iets dat pijnlijk of moeilijk is. Rouw is het verdriet om wat je verloor. Weerstand is het gevoel van niet willen accepteren hoe het is.

Yvonne verwijst naar de roeiboot uit de eerdere bijeenkomst over rouw (Levend verlies door een (chronische) aandoening). Je roeit dan de ene keer naar herstel en de andere keer naar verlies.

Ook bij zingeving kun je in dat proces blijven hangen. Als je je slachtoffer voelt, zie je geen toekomst. Het leven van anderen gaat door, maar jouw leven staat stil. Je weet niet hoe het verder moet.

Dan is het heel moeilijk om te kijken naar wat wél kan. Je wilt terug naar het leven van vroeger. Je ziet anderen stappen zetten. En dat roept weerstand op. Je zet je hakken in het zand. Dat mag, weerstand hoort bij het verwerkingsproces.

Hoe ga je verder?

Om verder te kunnen, moet je eerst eerlijk kijken naar wat er is. Yvonne noemt drie lagen:

• verlangen naar hoe het was (het verdriet om wat je verloor)
• verzet tegen hoe het is (de weerstand tegen de huidige werkelijkheid)
• angst voor hoe het wordt (de onzekerheid over de toekomst)

Die drie lagen vragen elk aandacht. Twee vragen die daarbij helpen zijn: wat mis je en wat heb je los te laten?

Op een gegeven moment merk je iets op. Je beseft dat er maar één persoon is die er iets aan kan doen. Iemand die verantwoordelijk is voor jouw leven. En dat ben jij. Je mag je rot voelen én tegelijk stappen zetten. Verantwoordelijkheid nemen is geen veroordeling. Het is een opening.

In de bijeenkomst vraagt Yvonne wat voor jou het moeilijkste is. Is dat het verleden, het heden of de toekomst? Yvonne laat zien: als je weet waar jouw grootste pijn zit, dan is dat precies het punt waar je mee aan de slag moet. Als je dat blijft vermijden, kun je niet verder. Dan kun je nooit het leven leiden dat je wilt.

De metafoor van de gevangene

Een metafoor is een vergelijking. Je gebruikt een ander beeld om iets duidelijk te maken.

Om acceptatie duidelijk te maken, geeft Yvonne het voorbeeld van de gevangene:

Een gevangene zit met zijn enkel vast aan een zware stalen kogel. Hij kan ervoor kiezen om, tegen beter weten in, de kogel van zijn enkel af te krijgen. Dat is vechten. Hij kan ervoor kiezen om treurig bij de kogel op de grond te gaan zitten. Dat is opgeven. Hij kan er echter ook voor kiezen om de kogel op te pakken en mee te nemen. Dat is aanvaarden.

Aanvaarden betekent niet dat je het fijn vindt. Het betekent ook niet dat je het opgeeft. Het betekent dat je stopt met vechten tegen iets dat niet verandert. Daardoor komt er energie vrij. Energie om toch te bewegen. Met alles wat je hebt, inclusief de kogel.

Wat is zingeving? Een andere kijk

Yvonne neemt uitgebreid de tijd om te verkennen wat zingeving eigenlijk is. Haar antwoord kan je verrassen.

Want aanwezig zijn kun je, ook met klachten. Je kunt naar een verjaardag gaan, maar je kunt niet meehelpen zoals vroeger. Maar je bent er wél. Of je stuurt een kaartje, een berichtje, een telefoontje. Het gaat niet om de activiteiten die je doet. Het gaat om de verbinding die je legt.

Zingeving kan klein zijn

Je hoeft niet te wachten op een grote doorbraak. Zingeving kan klein zijn. Een goed gesprek, een podcast die je raakt, een liedje. Door het in het kleine te zoeken, voel je het vanzelf.

De prestatiemaatschappij

Ook mensen zonder chronische klachten hebben het gevoel dat het altijd meer moet zijn. Dat zit ingebakken in onze samenleving. Zodra je een doel behaalt, gaat de lat omhoog. We zijn opgegroeid met presteren.

Maar voor mensen met chronische klachten is dat nóg moeilijker. Jij kunt door je klachten niet nóg groter of nóg meer. Je moet het zoeken in iets dat er al is.

Ja, je kunt je afvragen of dat er wel is. Maar die twijfel is niet het eindpunt. Het is een uitnodiging om op zoek te gaan.

Zelfzorg en zelfliefde spelen daarin een grote rol. Dat is je eigen lat lager durven leggen. Mild zijn naar jezelf. Trouw blijven aan wat voor jou klopt. Dat is geen zwakheid. Dat is zelfliefde.

Een deelnemer deelt in de chat: ik leef kleiner, maar voller. Dat raakte veel mensen.

Zelfzorg en zelfliefde: wat het écht betekent

Zingeving en zelfzorg hebben veel met elkaar te maken. Toch vinden veel deelnemers zelfzorg moeilijk. Dat bleek uit de chat.

Yvonne beschrijft zelfzorg als een vorm van gezond egoïsme. Daar kun je van schrikken, maar het is precies het goede woord. Echte zelfzorg vraagt:

• liefdevol en mild zijn naar jezelf (niet hard, niet straffend)
• eerlijk zijn naar jezelf (ook als dat pijn doet)
• verantwoordelijkheid nemen voor de uitkomst van die eerlijkheid (niet wegkijken)
• kiezen voor jezelf, ook als een ander daar last van heeft (en dat durven)

Wat is zelfzorg?

Zelfzorg heeft duidelijke kanten. Yvonne legt het uit.

• Grenzen aangeven. Anderen zeggen soms: je kunt activiteiten doen, dus je kunt ook werken, dus je hebt geen huishoudelijke hulp nodig. Maar jij weet wat je nodig hebt. Als jij niet werkt en wél hulp in huis hebt, kun je iets maken van je leven. Je kunt een beetje genieten. Dat is waardevol. En dat is jouw keuze, niet die van anderen.
• De lat lager leggen. Niet als opgeven, maar als zelfrespect. Je bent goed zoals je nu bent, binnen de mogelijkheden die je nu hebt.
• Jezelf tijd gunnen. Niet pas als je omvalt.
• Hulp vragen. Zodat je activiteiten die je graag doet, ook kunt doen.

Yvonne stelt ook de vraag: hoe kun je aanwezig zijn op een manier die voor jou klopt? Niet door te voldoen aan de eisen van vroeger. Maar door uit te gaan vanuit wat je nu kunt.

Loslaten

Uit de chat komt een mooi inzicht. Aanwezigheid schuurt. Je vindt dat je nog steeds moet zijn zoals het was. Je hebt nog niet verwerkt dat dat niet meer zo is en ook niet meer zo zal zijn. Dat loslaten: dát is zelfzorg.

Er zullen altijd mensen zijn die jouw keuzes niet begrijpen. Laat los wat een ander ervan vindt. Dat is misschien het moeilijkste onderdeel van zelfzorg. Maar ook het meest bevrijdende.

Zingeving is niet vinden wie je bent, maar worden wie je wilt zijn

Dit is één van de kernzinnen van de bijeenkomst. Hij raakt veel deelnemers diep.

Het leven wordt niet meer zoals het vroeger was. Die zoektocht naar het oude – hoe je was, wat je kon – hoef je niet meer voort te zetten. De echte vraag is: wie ben je nu en wie wil je zijn?

Dat is een uitnodiging. Geen opdracht, geen deadline (einddatum), maar een uitnodiging om stappen te zetten. Om te kijken naar de kern van de rollen die je vervult. Waar wil je voor staan? Wie wil je zijn binnen de mogelijkheden die je nu hebt?

Niet je klachten bestrijden, maar je leven eromheen veranderen

Je klachten blijven. Die kun je niet wegtoveren. Maar je kunt de werkelijkheid eromheen wél veranderen. Als je steeds over je grenzen gaat, lelijk tegen jezelf praat en geen ruimte maakt voor rouw, voel je je ook fysiek niet beter. Minder over je grenzen gaan, geeft je lichaam meer tijd om op te laden. Dan ontstaat er ruimte.

Zoektocht

Zingeving is een zoektocht. Een proces. Wat je niet meer kunt, wat je hebt moeten loslaten, vertelt je veel over wat jij écht belangrijk vindt. Daarna ga je kijken hoe je dat op een andere manier kunt doen.

Misschien is leren en jezelf ontwikkelen belangrijk voor jou. Maar leren hoeft niet te betekenen dat je ergens naartoe gaat voor een cursus. Het kan ook online. Denk in mogelijkheden, niet in beperkingen.

Of op avontuur gaan – dat hoeft niet ver weg te zijn. In je eigen woonplaats ergens koffie drinken kan ook avontuur zijn. Lees als voorbeeld mijn blog Menkemaborg – uit in eigen dorp. Dit is een blog op de website van Scouters, waarvoor ik schrijf onder het pseudoniem Karina Arbete.

Wat kan wél? Zingeving opnieuw vormgeven

Als je begrijpt wat zingeving voor jou betekent, en als je voelt hoe het is als je het niet hebt, dan wordt de vraag wat kan wél urgenter. Urgent betekent: dringend, echt nodig.

Yvonne geeft een voorbeeld.

Een theatervoorstelling maakt je gelukkig, maar dat lukt nu niet meer. Kijk dan samen met een vriend(in) naar een voorstelling op tv. Gewoon thuis. Niet hetzelfde, nee. Maar het geeft je wél iets van blijdschap. Samen lachen. Zelfs als je maar de helft kunt bekijken — bekijk later de andere helft. Denk in mogelijkheden!

Valkuilen

De valkuil is dat je blijft hangen in het verlies. Dan ben je over twee, vijf of tien jaar niet verder. Dan weet je niet meer waar je blij van werd. Dan zit je vast.

Blijf niet hangen in je verlies

Dat is precies waarom Yvonne de stap naar wat kan wél zo belangrijk vindt. Het is niet dom. Het is niet het verlies ontkennen. Het is de enige weg vooruit.

Twee aanwijzingen uit de sessie:

• ga weer zien wat jouw kwaliteiten zijn, want de trechter van overleven laat je die vergeten
• zoek uit wat jouw persoonlijke waarden zijn, want daar ligt je kompas voor de weg vooruit

De weg naar een waardevol leven: hoe doe je dat?

Zingeving is prachtig als idee. Maar het wordt pas echt als je het doet. Yvonne noemt dit de afslag naar een waardevol leven.

Stel jezelf drie vragen:

1. wat kan ik wél?
2. wat wil ik?
3. wat vind ik belangrijk?

En dan de moeilijkste: allemaal leuk en aardig, maar hoe dan?

Verdelen in kleine stukjes

Het is verleidelijk om in het grote plaatje te blijven. Maar het werkt beter om het op te delen in stukjes. In kleine stappen. Niet een volledig nieuw leven in één keer. Maar vandaag één stap zetten.

Waar moet je beginnen?

Zonder richting en zonder concrete stappen verandert er niets. Dan weet je niet waar je moet beginnen. Je kunt beginnen met rouw, met zelfzorg, met grenzen aangeven. Met gesprekken voeren, je masker een beetje afzetten, liever worden voor jezelf.

Twee vragen om dit verder concreet te maken:

1. als jij over 10 jaar terugkijkt, wat wil je dan gedaan hebben?
2. als jij aan het einde van je leven terugkijkt, waar zou je dan trots op zijn?

Een einddatum kan frustrerend zijn als je je doel niet haalt. Luister naar je lijf. Maar zonder enige richting kom je ook niet verder.

De sleutel is: neem één concreet ding om mee te beginnen. Niet om een doel te halen, maar om een ander leven te maken. Al kom je pas over vijf jaar bij dat leven aan – je kunt er vandaag mee beginnen.

Een blik in de toekomst: de oefening van een jaar vooruitkijken

Een van de krachtigste momenten in de bijeenkomst is een visualisatieoefening. Visualiseren betekent: je iets levendig voorstellen in je hoofd. Yvonne vraagt de deelnemers om een jaar vooruit te kijken — naar de zomer van 2026 — in twee scenario’s. Een scenario is een mogelijke situatie.

Scenario 1: je hebt voor jezelf gekozen

Het is zomer 2026. Je hebt het voor elkaar gekregen om voor jezelf te kiezen en je grenzen aan te geven.
Je klachten zijn er nog, misschien iets minder. Maar je hebt niet meer steeds anderen voor laten gaan. Je bent activiteiten gaan doen die jij echt leuk vindt. Je hebt hulp gevraagd, zodat je kunt doen wat je graag doet.

Hoe voelt dat? Wat doe je dan? Deelnemers delen wat dit scenario bij hen oproept:

• vrijheid
• rust
• vrij en blij
• ruimte, en een zonnestraaltje zijn voor anderen
• dat je op alle vlakken leeft, niet meer overleeft
• leven
• innerlijke rust
• rust en vrijheid
• minder onzekerheid
• balans, zelfvertrouwen, lichter en vrolijker
• vooral blijheid en genieten

Yvonne vraagt de deelnemers dit even te voelen, met hun ogen dicht.

Scenario 2: je bent op hetzelfde punt gebleven

Het is zomer 2026. Je bent verdergegaan op dezelfde manier als je al deed. Je wilde nee zeggen, maar hebt weer ja gezegd. Je laat je leiden door je schuldgevoel. Je voelt de pijn en de rouw, maar die stop je weg. Je koopt je schuldgevoel af.

Je worstelt jezelf door de dag heen, je hebt niet meer zelfliefde gekregen en je vindt nog steeds dat je tekortschiet. Misschien wil je nog steeds terug naar je oude leven en strijd je daar nog voor.

Hoe voelt dat? De reacties uit de chat op dit tweede scenario:

• frustratie
• boos, kwaad
• moedeloos
• pijn
• teleurstelling

Eén deelnemer schrijft: dan probeer ik met liefde naar mezelf te kijken en het beter te doen. Yvonne reageert direct: kom je op het punt dat je met liefde naar jezelf kunt kijken, als je dat het hele jaar niet gelukt is? Waarom zou het je volgend jaar wel lukken? Voel dat, haal die motivatie naar boven.

Een ander schrijft: dan is het ook goed. Waarop Yvonne vraagt: is dat zo? Als je denkt dat je al een heel eind bent – ja, dan is het goed.

Het naast elkaar voelen van die twee beelden is krachtig. Het kan je motiveren. Maar het kan ook overweldigend aanvoelen als het verschil groot lijkt. Yvonne zegt: schuring, weerstand — het mag er zijn. Geef er woorden aan. Dan ga je een laagje dieper.

Soms moet je lef hebben

Yvonne deelt een persoonlijk moment. Ze was vergeten dat ze wilde ontdekken, wilde leren. Dat ze van avontuur hield, van nieuwe dingen. Ze was de weg kwijtgeraakt.

Ze vertelt precies wie ze werd, nadat ze die weg terugvond:

• Yvonne die er voor haar kinderen kan zijn
• Yvonne die kan genieten van het zaaien van plukbloemen
• Yvonne die met online cursussen kan leren
• Yvonne die de gesprekken aangaat met haar partner en zo de pijn samen kan dragen
• Yvonne die haar masker afzet en de verbinding met zichzelf terugvindt
• Yvonne die de regie over haar leven pakt en weer vertrouwen krijgt in de toekomst

Stap voor stap veranderen

Dat is wat zingeving in de praktijk kan betekenen. Niet het grote plaatje in één keer terugvinden. Maar stap voor stap ontdekken wie jij kunt zijn, binnen het leven zoals het nu is. Spoor die dingen weer op. Wat wilde jij zo graag? Wat geeft jou zingeving, en welke stappen kun je daarin zetten?

Wat roepen die twee beelden – van wél of niet veranderen – naast elkaar op? Motiveert het je om te bewegen? Of maakt het je moedeloos, omdat het verschil groot is en je niet weet hoe je het moet overbruggen? Beide reacties zijn begrijpelijk. En beide zijn een beginpunt.

Persoonlijke rollen

Yvonne verwijst naar de bijeenkomst van de dag ervoor over persoonlijke rollen (Zelfliefde bij levende rouw). Ook binnen zingeving spelen rollen een grote rol.

De kern van elke rol die je vervult – als partner, ouder, vriend, collega – is een plek waar zingeving kan zitten.

Bij chronische klachten verandert alles in je rollen tegelijk. Dat maakt het zo ingrijpend. Het is niet één ding dat verschuift. Jij bent anders. Je energieniveau is anders. Je geduld is anders. Je stemming, je dromen, je gedachten, je activiteiten, je plannen, je relaties – alles is anders geworden.

De rollen bestaan nog, maar de persoon die ze invult is veranderd. De vraag is: wat is de kern van die rol en waar wil je voor staan? En dan: welke stappen kun je daarvoor zetten, binnen de mogelijkheden die je nu hebt?

Concrete oefeningen en stappen

Alles wat in de themaweek is besproken — rouw, zelfzorg, grenzen, rollen, zingeving — zijn oefeningen. Ze hoeven niet groot te zijn. Maar ze moeten wél concreet zijn. Yvonne noemt voorbeelden.

• Bedenk een activiteit waar je voor uit bed komt. Dat is een oefening om dichter bij je zingeving te komen.
• Ga naar een verjaardag, maar niet met het idee: ik ben waardeloos omdat ik niet kan helpen. Het is genoeg dat je er bent.
• Geef je grenzen aan. Daarmee maak je ruimte voor wat je zelf graag wilt.
• Waarden bepalen en kwaliteiten zien zijn ook oefeningen.
• Elke keuze die je maakt — elke seconde, elke dag — is een oefening.
• Vertragen en klein maken.
• Eenvoudige stappen (zoals een podcast luisteren): niet pijnlijk of ingewikkeld, maar ze brengen je dichter bij jezelf.

Al deze oefeningen geven hoop en vertrouwen.

Trouw blijven aan jezelf — de kern

Trouw blijven aan jezelf was misschien wel het centrale thema van de hele themaweek.

Yvonne omschrijft het zo: trouw blijven aan jezelf is de hele week voorbijgekomen. Mooi, maar ook gruwelijk lastig.

Wat betekent dat concreet? Dat is:

• grenzen aangeven, ook als anderen zeggen dat je het niet nodig hebt
• loslaten wat anderen ervan vinden
• niet meer vechten om te voldoen aan de maatstaven van een samenleving die jou niet kent
• oude dromen loslaten, ook al is dat pijnlijk. Niet alle dromen komen uit. En dan mag je ze loslaten
• kleine dingen ook als betekenisvol zien

Welke keuzes wil jij maken?

Welke keuzes ben jij bereid te maken? Yvonne stelt deze vraag met nadruk. Niet als aanklacht, maar als uitnodiging.

Trouw blijven aan jezelf vraagt keuzes:

• een grens aangeven, ook als dat ongemakkelijk is
• een oude droom loslaten, zodat er ruimte komt voor iets nieuws dat wél bij jou en je klachten past
• betekenis vinden in wat wél lukt, ook als dat kleiner voelt dan je ooit voor ogen had
• je verhaal herschrijven, zonder je identiteit volledig te laten bepalen door je klachten
• vertragen en toch vertrouwen dat je niet stilstaat
• trouw blijven aan wat jij belangrijk vindt, ook als anderen dat niet begrijpen

Vertragen is niet stilstaan. Als je vertraagt — op de rem trapt om te overleven — ben je juist heel hard aan het werk. Je maakt ruimte om te voelen wat er is en waar je naartoe kunt.

En er is ook ruimte voor schoonheid in dat proces.

Daarin schuif je de rouw niet weg. Je mag voelen wat je moet herschrijven. Want dat moet je eerst weten en voelen.

Hoe zou het zijn als… – vragen om over na te denken

Yvonne sluit dit deel af met een reeks vragen. Ze nodigt je uit om verder te kijken dan de huidige situatie:

• hoe zou het zijn als jij weet wie je bent, wat je belangrijk vindt en daar ook naar leeft, ondanks je klachten?
• hoe zou het zijn als jij je eigen behoeften en grenzen serieus neemt, zonder schuldgevoel?
• hoe zou het zijn als jij weer plannen kunt maken en stappen durft te zetten richting een leven dat bij jou past?
• hoe zou het zijn als jij trots bent op wie je bent geworden en jezelf niet meer hoeft te vergelijken met vroeger of met anderen?
• hoe zou het zijn als jij rust ervaart in je hoofd én in je lijf, omdat je je niet meer voortdurend hoeft aan te passen?

Dit zijn geen beloftes. Het zijn uitnodigingen om te voelen wat er mogelijk is en hoe je van daaruit verder kunt bewegen.

Samenvatting en afronding

Yvonne sluit de sessie af met een cirkel die ze sluit. De vragen die ze heeft gesteld, brengen alles samen.

• Wie was jij, wie ben je nu?
  • Wat heb je los te laten?
• Wie ben je nu — en hoeveel wrijving, schuring en weerstand zit er op dat beeld?
  • Ben je dan nog genoeg?
  • Ben je dan nog genoeg voor anderen?
  • Voldoe je nog aan de maatstaven?
  • Kun je, mag je daarvan afwijken?
  • Wie kun je nog zijn?

Zet je masker af en vóel

Heb je je masker (een beetje) afgezet? Voel je alles binnenkomen, schuren, voel je verdriet? Het gaat om meer dan je fysieke klachten – het is veel groter.

Vaktherapie

Bij voelen gaat het om emoties. Hoe voel jij iets, hoe ervaar je het? Hevige emoties kun je verwerken met vaktherapie. Onze blog Vaktherapie: emoties bij langdurige klachten verwerken door creatief te zijn gaat daarover.

De medische wereld weet niet hoe je verder moet

De medische wereld kan je op een gegeven moment niet verder helpen. Ze kunnen zeggen dat je er maar mee moet leren leven.

Maar hoe dat moet, daar heeft de medische wereld geen antwoord op. Niet hoe je je leven opnieuw vormgeeft, wie je bent als je afgekeurd wordt, hoe je ruimte maakt voor rouw en weer betekenis vindt in je leven. Dat moet je zelf uitzoeken. En dat voelt eenzaam.

Herkenbare patronen: je staat er niet alleen voor

Maar je staat er minder alleen voor dan je denkt. De deelnemers in de bijeenkomst herkennen elkaars patronen. Ze delen elkaars weerstand, pijn en kleine lichtpuntjes.

Kiezen voor jezelf is geen falen. Het is het begin om verder te kunnen. Van overleven naar leven.
En dat begint vandaag. Met één stap. Hoe klein ook.

Na regen komt zonneschijn

‘t Het nog nooit, nog nooit, zo donker west gaat over verlies, waardoor je wereld op de kop staat. Maar je weet ook dat daarna de zon weer gaat schijnen. Want, na regen komt immers zonneschijn.

Tekst: Corinne Travail

Afbeeldingen: Pexels en Pixabay

Dit verslag is gebaseerd op de bijeenkomst Zingeving, de vijfde dag van de online themaweek voor mensen met een chronische aandoening of handicap, begeleid door Yvonne. Het verslag is gemaakt met behulp van Luma, een Europese (Zwitserse) AI-hulp.